ชุดความรู้ระบบเตือนภัย · แผ่นที่ 3 จาก 3

ผังตัดสินใจน้ำล้นคลอง กทม.

ฉบับข้อเสนอดูฉบับตามเอกสาร (3B)

สถานการณ์ตัวอย่าง: ฝนตกหนักต่อเนื่องในกรุงเทพมหานคร จนระบบระบายน้ำรับไม่ไหวและคลองสายหลักล้นตลิ่ง ผังนี้เดินตาม SOP อุทกภัยของ ปภ. (ฉบับ 9 ต.ค. 2568) แยกสองกิ่งตามกลไกการท่วม และเติมเกณฑ์ที่ SOP ไม่ได้กำหนดไว้สำหรับคลองใน กทม. โดยติดป้าย ข้อเสนอ ทุกจุด ส่วนที่มาจากเอกสารโดยตรงติดป้าย SOP

1 · Framing

ฝนตกหนักใน กทม. ทำให้เกิดน้ำท่วมได้สองแบบ

SOP อุทกภัยแบ่งเกณฑ์เป็น 2 กลุ่ม และใช้ข้อความมาตรฐานคนละชุด เหตุการณ์เดียวกันจึงอาจเริ่มที่กิ่งหนึ่งแล้วย้ายไปอีกกิ่ง ส่วนแผนชาติ ภาคผนวก ข นิยาม “น้ำท่วมขัง/น้ำล้นตลิ่ง” ว่าเกิดจากฝนตกหนัก ณ บริเวณนั้นต่อเนื่องหลายวันจนระบายไม่ทัน พบใน “ชุมชนเมืองใหญ่” ซึ่งตรงกับกรณี กทม. โดยตรง

กิ่ง A · น้ำท่วมขังระยะสั้น SOP 6.1 กลุ่ม 1 · ชุด FF

ฝนตกหนักระยะสั้น ความเข้มสูงกว่าที่ท่อและอุโมงค์ระบายได้ (ระบบ กทม. ออกแบบไว้ราว 60 มม./ชม. บางพื้นที่ปรับปรุงเป็น 76 มม./ชม. แผนแม่บทร่วม JICA ตั้งเป้า 100 มม./ชม.) น้ำขังบนถนนและจุดต่ำ คลองยังต่ำกว่าตลิ่ง มักระบายหมดภายในไม่กี่ชั่วโมงหลังฝนหยุด อันตรายหลักคือ อุโมงค์ทางลอด ไฟฟ้ารั่ว และการจราจร

กิ่ง B · คลองล้นตลิ่ง / ท่วมขังต่อเนื่อง SOP 6.1 กลุ่ม 2 · ชุด FL

ฝนสะสมหลายวันจนคลองสายหลัก (แสนแสบ ประเวศบุรีรมย์ ลาดพร้าว เปรมประชากร ฯลฯ) เสมอหรือล้นตลิ่ง สถานีสูบทำงานเต็มกำลังแต่ทางออกสู่เจ้าพระยาถูกจำกัดโดยระดับแม่น้ำหรือน้ำทะเลหนุน น้ำเข้าชุมชนริมคลองและพื้นที่ลุ่มต่ำ ท่วมนานเป็นวัน

2 · Swimlane

ใครอยู่ในสายการแจ้งเตือนกรณี กทม.

ข้อมูลเข้า ศภช. ได้ 3 ทาง: ศภช. ตรวจพบเอง หน่วยงานเฝ้าระวังแจ้ง หรือ กทม. ร้องขอ ทุกทางไปจบที่ ศภช. เป็นผู้ร่างหรือตรวจ CAP และส่ง

หน่วยเฝ้าระวังระดับชาติSOP 4.1
อต. พยากรณ์/เรดาร์สสน. ฝนวิกฤตทน. เตือนค่าฝนชป. ระบายเขื่อนเจ้าพระยาสทนช.กรมอุทกศาสตร์ ทร. น้ำทะเลหนุน
กรุงเทพมหานครSOP 4.2, 4.6 · ม.37
สำนักการระบายน้ำ: ระดับคลอง สถานีสูบ อุโมงค์ ข้อเสนอสำนักป้องกันและบรรเทาสาธารณภัย กทม.ศบก.กทม. / ศบก.สนข. (50 เขต)ผู้ว่าฯ กทม. เห็นชอบคำขอ CBS
ศภช. ปภ.SOP 4.4, 4.5
ชุดเวรบางนา: เฝ้าระวัง ไลน์โต๊ะขาว SMSWar Room (Zoom)ร่าง CAPผอ.ศภช. ตรวจ / อนุมัติสีเหลือง
ผู้อนุมัติSOP 4.3, 6.2
อปภ. อนุมัติสีส้ม แดงผู้รักษาราชการแทน (4.9)
กระจายสัญญาณSOP 4.7, 4.8
AIS · True-dtac · NT (CBC)กสทช. กำกับ
ปลายทาง
ประชาชนริมคลอง / ลุ่มต่ำช่องทางเสริม: เสียงตามสาย เขต ไลน์ กทม.
3 · Decision tree

ผังตัดสินใจ

ใช้ร่วมกับเครื่องมือในหัวข้อ 5 ได้ เมื่อกรอกข้อมูล ผังจะไฮไลต์เส้นทางที่ผ่าน

มีสัญญาณเริ่มต้นอย่างใดอย่างหนึ่งหรือไม่

  • อต. พยากรณ์ฝน “หนักมาก” (>90 มม./24 ชม.) หรือกระจาย ≥60% ของพื้นที่ SOP 6.1
  • ฝนรายชั่วโมงในเขตเมือง กทม. ≥40 มม. ภาคผนวก ข ลำดับ 1
  • สสน. ระบุฝนภาวะวิกฤต · ทน. เตือนค่าฝนสีเหลืองขึ้นไป SOP 6.1
  • กทม. / สทนช. / ชป. แจ้งว่าจะเกิดน้ำล้นตลิ่งหรือน้ำท่วมขัง · กอปภ.ก. ประกาศแจ้งเตือน SOP 6.1 · ภาคผนวก ข
ใช่
ไม่ใช่ → ระดับ 1/2 เฝ้าระวังปกติ รายงานข่าวประจำวัน 08.00 / 18.00 น. ไม่ส่ง CBS

เฝ้าระวังเข้ม (ชุดเวร ศภช.)

แจ้งกลุ่มไลน์โต๊ะขาว · SMS แจ้งจังหวัด/ผอ.ศูนย์เขต/VIP 3 · เฝ้าฝนรายชั่วโมงต่ออีก 3 ชม. ดูเรดาร์ประกอบ ภาคผนวก ข
ขอข้อมูลระดับคลองและสถานะสถานีสูบจากสำนักการระบายน้ำ กทม. ทุก 1 ชม. ข้อเสนอ

ต้องตั้ง War Room หรือไม่

ฝนรายชั่วโมง ≥75 มม. ต่อเนื่อง · ฝน 24 ชม. เข้าเกณฑ์ทำให้น้ำท่วม · มีประกาศ กอปภ.ก. · กทม. หรือหน่วยงาน MOU ขอ ภาคผนวก ข ลำดับ 2–5
→ ตั้ง War Room Zoom เชิญ ผอ.ส่วนฯ เวร · ผอ.ส่วนฯ โทรชวน สำนักป้องกันฯ กทม. และสำนักการระบายน้ำ กทม. ข้อเสนอ

คลองสายหลักอยู่ในสภาพใด

ดูระดับน้ำในคลองเทียบตลิ่ง แนวโน้ม 3 ชม. ล่าสุด และพยากรณ์ฝน 24 ชม. ข้างหน้า
กิ่ง A · ท่วมขังระยะสั้นคลองยังต่ำกว่าตลิ่ง >0.3 ม. · ชุด FF
2
ขังบนถนนจุดต่ำ ระบายได้ใน 1–3 ชม.ฝน 40–60 มม./ชม. ไม่เข้าบ้าน · แจ้งผ่านช่องทาง กทม. / ข่าวไม่ส่ง CBS
3
ฝนเกินขีดระบาย และยังตกต่อฝน ≥60 มม./ชม. หรือ ≥40 มม./ชม. ร่วมกับพยากรณ์ฝนหนักต่อ เรดาร์ยังคลุม · ให้หลีกเลี่ยงทางลอด ยกของ ข้อเสนอACI 4396 (หรือ EXA 4371 ถ้าท่วมแล้ว) · ผอ.ศภช. · แสดง 1 ชม.
4
น้ำเข้าบ้าน / ทางลอดจมหลายจุดและฝนยังไม่หยุดหรือพยากรณ์ตกต่อ · ย้ายกลุ่มเปราะบาง งดเดินทาง ระวังไฟฟ้า ข้อเสนอEXA 4371 · อปภ. · ปรับทุก 3–6 ชม.
→B
คลองเริ่มขึ้นถึงตลิ่งย้ายไปประเมินในกิ่ง B เพราะความเสี่ยงเปลี่ยนจากชั่วโมงเป็นวัน
กิ่ง B · คลองล้นตลิ่งคลองใกล้/เสมอ/ล้นตลิ่ง · ชุด FL
3
คลองเสมอตลิ่ง หรือห่างตลิ่ง ≤0.3 ม. และกำลังขึ้นร่วมกับพยากรณ์ฝนหนักต่อหรือฝน 24 ชม. ≥90 มม. · ให้ยกของขึ้นที่สูง ดูแลกลุ่มเปราะบาง เทียบเกณฑ์สีเหลือง ชป. ระยะ 0.3 ม.ACI 4396 แบบ FL05/FL08 · ผอ.ศภช. · แสดง 1 ชม.
4
ล้นเข้าชุมชนริมคลองแล้ว และยังขึ้นหรือฝนสะสม 48 ชม. ≥200 มม. + พยากรณ์ฝนต่อ + คลองเสมอตลิ่ง · ให้อพยพจากพื้นที่ลุ่มต่ำริมคลองไปจุดอพยพของเขต ข้อเสนอEXA 4371 แบบ FL03 · อปภ. · ปรับทุก 6 ชม.
5
ท่วมลึกหลายเขต มีความเสี่ยงต่อชีวิตน้ำในบ้าน ≥50 ซม. ใน ≥2 เขตและยังขึ้น · คันกั้นน้ำหรือประตูระบายน้ำพัง · เจ้าพระยาเกินแนวป้องกันร่วมกับน้ำทะเลหนุน ข้อเสนอEXA 4371 (PRA 4370 ถ้าลามหลายจังหวัด) แบบ FL02 · อปภ.
↑
ปัจจัยเร่ง ให้พิจารณายกขึ้น 1 ระดับเจ้าพระยาใกล้แนวป้องกัน · ช่วงน้ำทะเลหนุนสูง · สถานีสูบขัดข้อง · กลางคืน (คนหลับ) ข้อเสนอ

มีข้อยกเว้นไม่ต้องส่งหรือไม่ SOP 6.3

ประชาชนรับรู้แล้วทางอื่นอย่างมีประสิทธิภาพ · จะเกิดผลเสียมากกว่าผลดี · เหตุสำคัญอื่น → ถ้ามี: บันทึกเหตุผล ไม่ส่ง และกลับไปเฝ้าระวัง
ไม่มีข้อยกเว้น

ร่าง → ตรวจ → อนุมัติ → ส่ง

ชุดเวรร่าง CAP (หรือ กทม. ร่างโดยผู้ว่าฯ กทม. เห็นชอบ) · geocode TH-10 + polygon รายเขต/แนวคลอง · ผอ.ศภช. ตรวจ · อนุมัติตามสี (เหลือง = ผอ.ศภช. · ส้ม/แดง = อปภ.) · ผู้ให้บริการ 3 ราย กระจาย SOP 5, 6.2เป้าเวลาตั้งแต่ถึงเกณฑ์ถึงส่ง ≤60 นาที ข้อเสนอ

วนประเมินซ้ำ (ขั้น 1–4)

ส่ง Update ใหม่เมื่อระดับเปลี่ยน หรือทุก 6 ชม. สำหรับกิ่ง B / 3 ชม. สำหรับกิ่ง A ข้อเสนอ (SOP ให้ FL ทุก 24 ชม. ซึ่งช้าเกินไปสำหรับคลองในเมือง) · อ้างฉบับก่อนใน references

ยุติได้หรือยัง

คลองลดต่ำกว่าตลิ่ง ≥0.3 ม. และลดต่อเนื่อง 12 ชม. · ไม่มีพยากรณ์ฝนหนักใน 24 ชม. · สถานีสูบกลับสู่ระดับปกติ ข้อเสนอ → ส่ง All Clear (ACI · Minor/Past/Observed) พร้อมคำแนะนำหลังน้ำลด อนุมัติโดย อปภ. หรือ ผอ.ศภช. ที่ได้รับมอบหมาย SOP 6.2(4)
4 · Thresholds

ตารางเกณฑ์: อะไรมาจากเอกสาร อะไรเป็นข้อเสนอ

จุดตัดสินใจเกณฑ์สถานะเหตุผล
เริ่มเฝ้าระวังเข้มฝนรายชั่วโมง ≥40 มม. ในเขตเมือง กทม.ภาคผนวก ขเกณฑ์เดียวในเอกสารที่ระบุ กทม. โดยตรง
ตั้ง War Roomฝนรายชั่วโมง ≥75 มม. · ฝน 24 ชม. เข้าเกณฑ์น้ำท่วม · มีคำขอภาคผนวก ข–
FF ระดับ 3≥60 มม./ชม. หรือ ≥40 มม./ชม. + พยากรณ์ฝนหนักต่อข้อเสนอ60 มม./ชม. คือความจุออกแบบของระบบระบายน้ำ กทม. เกินค่านี้น้ำจะขังแน่นอน ส่วนเกณฑ์ 75 มม./ชม. ใน SOP ใช้ได้ทั้งประเทศ จึงสูงเกินไปสำหรับเมือง
FF ระดับ 4น้ำเข้าบ้านหรือทางลอดจมหลายจุด + ฝนยังไม่หยุดข้อเสนอใช้ผลกระทบที่สังเกตได้ เพราะฝนระยะสั้นพยากรณ์ตัวเลขแม่นยำยาก
FL ระดับ 3คลองเสมอตลิ่ง หรือห่าง ≤0.3 ม. และกำลังขึ้น + ฝนหนักต่อดัดแปลงจาก ชป. ระยะ 0.3 ม.SOP ใช้ “เสมอตลิ่ง” เป็นสีเหลืองของสถานี ชป. คลองเมืองขึ้นเร็วกว่าแม่น้ำ จึงเตือนก่อนถึงตลิ่งเล็กน้อยเพื่อให้มีเวลาขนของ
FL ระดับ 4ล้นเข้าชุมชนและยังขึ้น · หรือฝน 48 ชม. ≥200 มม. + พยากรณ์ฝน + คลองเสมอตลิ่งข้อเสนอ200 มม./48 ชม. ≈ 3 เท่าของความจุระบายรายชั่วโมง สะสมจนคลองไม่มีที่รับน้ำเพิ่ม เทียบกับตัวอย่างสีส้มของ SOP (200 มม./12 ชม. ในภาคเหนือ) ที่ใช้ช่วงเวลาสั้นกว่าเพราะเป็นพื้นที่ลาดชัน
FL ระดับ 5ท่วมในบ้าน ≥50 ซม. ใน ≥2 เขตและยังขึ้น · คัน/ประตูพัง · เจ้าพระยาเกินแนวป้องกัน + น้ำหนุนข้อเสนอจุดที่ความเสี่ยงต่อชีวิตเพิ่มชัด (ไฟฟ้า กระแสน้ำ ผู้ป่วยติดเตียง) และเป็นเหตุที่มักต้องยกระดับการจัดการเป็นระดับ 2–3
ความถี่ Updateกิ่ง A ทุก 3 ชม. · กิ่ง B ทุก 6 ชม. หรือเมื่อระดับเปลี่ยนFF 3–6 ชม. FL 6 ชม.SOP ให้ FL ปรับทุก 24 ชม. ซึ่งออกแบบมาสำหรับแม่น้ำสายใหญ่
All Clearต่ำกว่าตลิ่ง ≥0.3 ม. ลดต่อเนื่อง 12 ชม. · ไม่มีพยากรณ์ฝนหนัก 24 ชม.หลักการ SOP ตัวเลขSOP บอกเพียง “ต่ำกว่าระดับเตือนภัยและยังลดต่อเนื่อง”
เวลาถึงมือประชาชน≤60 นาทีนับจากเข้าเกณฑ์ข้อเสนอSOP ไม่กำหนดเวลา ตัวชี้วัดนี้ใช้ในการประเมินผลหลังเหตุ (General SOP ข้อ 14)
ข้อจำกัดของข้อเสนอ: ตัวเลขทั้งหมดเป็นจุดตั้งต้นสำหรับหารือกับสำนักการระบายน้ำ กทม. ซึ่งมีเกณฑ์ระดับวิกฤตรายคลองในหน่วย ม.รทก. ของตัวเอง ยังไม่ได้ปรับเทียบกับข้อมูลสถานีจริง ควรทดสอบย้อนหลังกับเหตุการณ์ 2565–2569 ก่อนใช้
5 · Walk the tree

ลองเดินผัง

ค่าตั้งต้นคือสภาพเช้าวันที่ 26 ก.ย. 2569 ตามที่สื่อรายงาน (ดูหัวข้อ 7) เปลี่ยนค่าเพื่อดูว่าระดับ ประเภทข้อความ และผู้อนุมัติเปลี่ยนอย่างไร ผลลัพธ์ใช้ทั้งเกณฑ์ SOP และเกณฑ์ข้อเสนอ

มม. ใน 3 ชม. ล่าสุด
มม.
มม.
–

เส้นทางในผัง

    ––

    ร่างข้อความประกอบขึ้นอัตโนมัติจากสูตร when/who/what/where/do ในแผ่นที่ 2 เป็น ข้อเสนอ ไม่ใช่ข้อความมาตรฐานของ ปภ. นับอักขระด้วย JavaScript (code points) ตัวเลขจริงบนเครือข่ายอาจต่างเล็กน้อย

    6 · Draft messages

    ร่างข้อความ CBS สำหรับ กทม. ตามระดับ ข้อเสนอ

    ดัดแปลงจากโครงของ FL05 / FL03 / FL02 / FF00 ใน SOP ให้เข้ากับบริบทคลองในเมือง เพิ่มสายด่วน กทม. 1555 และสิ่งที่คนเมืองต้องทำต่างจากชนบท (ทางลอด ลิฟต์ ไฟฟ้า รถยนต์)

    7 · Case study

    กรณีจริง: ฝนหนัก กทม. 24–26 ก.ย. 2569

    เหตุการณ์ที่เพิ่งเกิดขึ้นก่อนวันจัดทำเอกสารนี้ (27 ก.ย. 2569) รวบรวมจากข่าว ข้อมูลยังไม่ครบ โดยเฉพาะระดับคลองรายชั่วโมงและเวลาที่คำขอ CBS เข้าสู่ ศภช. ใช้เพื่อทดสอบผังเท่านั้น ไม่ใช่การประเมินอย่างเป็นทางการ

    เริ่มนับฝนสะสม ฝนตกหนักต่อเนื่องในกรุงเทพฯ และปริมณฑล

    Thai PBS

    ปภ. ส่ง CBS รวม 30 ครั้งใน 53 ชม. ครอบคลุม 15 จังหวัดและ กทม. มีคำสั่งอพยพ 2 ครั้ง (มวกเหล็ก สระบุรี และเมืองสระแก้ว)

    Spacebar

    ฝนตกหนักหลายชั่วโมง น้ำท่วมขังหลายพื้นที่ในกรุงเทพฯ

    sondhitalk

    ฝนสะสม 48 ชม. เกือบ 300 มม. (มีนบุรี 274.5 · คลองสามวา 273.0) ฝน 24 ชม. กทม. 204 มม. · คลองแสนแสบ ประเวศบุรีรมย์ ลาดพร้าว เปรมประชากร อยู่ระดับวิกฤต · สูบน้ำเต็มกำลังรวม 1,200 ลบ.ม./วินาที

    Thai PBS · ฐานเศรษฐกิจ · กรุงเทพธุรกิจ

    เจ้าพระยายังอยู่ในเกณฑ์ปลอดภัย ต่ำกว่าตลิ่งราว 40 ซม. แต่อยู่ในช่วงน้ำทะเลหนุน · พยากรณ์ฝนหนักถึง 27 ก.ย.

    กรุงเทพธุรกิจ

    ปภ. ส่ง CBS พื้นที่ กทม.: ระดับน้ำในคลองอยู่ในระดับวิกฤตและมีแนวโน้มสูงขึ้น ให้ประชาชนริมคลองและพื้นที่ลุ่มต่ำยกสิ่งของขึ้นที่สูง เก็บทรัพย์สินมีค่า หลีกเลี่ยงพื้นที่น้ำท่วม ตรวจเส้นทางก่อนเดินทาง

    ไทยโพสต์ · ข่าวหุ้น

    ผู้ใช้โซเชียลวิจารณ์ว่าข้อความออกหลังน้ำท่วมตั้งแต่บ่ายวันก่อน (ราว 18 ชม.)

    sondhitalk

    ผ่านผังนี้แล้วได้อะไร

    1. กิ่งที่ถูกต้องคือ B (FL) ไม่ใช่ FF เพราะคลองสายหลักถึงระดับวิกฤต และฝนสะสมหลายวัน เนื้อหาข้อความจริง (“ระดับน้ำในคลองวิกฤต”) ก็เป็นแบบ FL
    2. ระดับที่ผังเสนอคือ 4 ส้ม: คลองล้นเข้าชุมชนแล้ว ยังขึ้น ฝน 48 ชม. ~300 มม. เกินเกณฑ์ 200 มม. และพยากรณ์ฝนต่อ
    3. ข้อความจริงอ่านได้เป็นระดับ 3 (“ยกสิ่งของขึ้นที่สูง” เหมือน FL04/FL05) ไม่มีคำสั่งให้ย้ายกลุ่มเปราะบางหรือระบุจุดอพยพ จากข่าวไม่ทราบว่าส่งเป็น Extreme หรือ Informational
    4. จุดเข้าเกณฑ์สีเหลืองน่าจะมาก่อน 09.22 น. 26 ก.ย. หลายชั่วโมง ถ้าคลองถึงระดับเสมอตลิ่งตั้งแต่ช่วงกลางคืน 25 ก.ย. ผังนี้จะออกข้อความระดับ 3 ในคืนนั้น แล้วยกเป็นระดับ 4 เช้า 26 ก.ย. ต้องใช้ข้อมูลระดับคลองรายชั่วโมงจาก กทม. มายืนยัน
    5. ข้อความควรเจาะพื้นที่: ฝนหนักสุดอยู่ที่เขตตะวันออก (มีนบุรี คลองสามวา) การส่งทั้ง TH-10 ทำให้คนในเขตที่ไม่ท่วมได้รับด้วย เสี่ยงต่อ alert fatigue ใช้ polygon ตามแนวคลองร่วมกับ DBGF ได้
    บทเรียนเชิงระบบ: คอขวดไม่ได้อยู่ที่เทคโนโลยี (CBS ส่งได้ในไม่กี่นาที) แต่อยู่ที่ (1) เกณฑ์คลองเมืองที่ไม่มีใน SOP และ (2) สายอนุมัติที่ต้องผ่านผู้ว่าฯ กทม. ผอ.ศภช. และ อปภ. การมอบอำนาจล่วงหน้าตามเกณฑ์ตัวเลข (pre-authorised triggers) จะช่วยย่นเวลาได้มากที่สุด