คู่มือระบบ Cell Broadcast ไทย
สรุปเชิงวิชาการของระบบแจ้งเตือนภัยผ่านโทรศัพท์เคลื่อนที่ (Cell Broadcast Service, CBS) ตามมาตรฐานการปฏิบัติงานทั่วไป (General SOP) และมาตรฐาน CAP ของกรมป้องกันและบรรเทาสาธารณภัย ฉบับ 9 ต.ค. 2568 พร้อม SOP รายภัย และกฎหมายที่ให้อำนาจ
สิ่งที่ต้องจำ
ศภช. (ปภ.) เป็น Alert Broker กลางของประเทศ หน่วยงานเฝ้าระวังส่งข้อมูลหรือร่างข้อความ แต่คนกดส่งคือ ศภช.
ส่ง CBS เมื่อสถานการณ์ถึง ระดับ 3 สีเหลือง ขึ้นไปเท่านั้น ระดับ 1–2 ใช้ข่าวประจำวัน
ผู้มีอำนาจอนุมัติคือ อธิบดี ปภ. ในฐานะผู้อำนวยการกลาง ซึ่งมอบอำนาจลงไปตามระดับสีได้ (เช่น สีเหลืองอุทกภัย = ผอ.ศภช.)
ข้อความมี 4 ประเภท: National, Emergency (Extreme / Active Shooter / Informational & All Clear), AMBER, Test แต่ละประเภทมี รหัส MI ของตัวเอง
ข้อความภาษาไทย (
th) ถือเป็น บังคับแสดง และเข้ารหัส UCS-2 ข้อความภาษาอื่นเป็นแบบเลือกแสดงทุกข้อความต้อง อ่านรู้เรื่องได้โดยลำพัง เพราะคนอาจไม่ได้รับฉบับแรก
ส่วนสำคัญที่สุดของข้อความคือ คำแนะนำ (instruction) ว่าให้ทำอะไรทันที
แผ่นดินไหวและสึนามิเป็นข้อยกเว้น: กรมอุตุนิยมวิทยาส่งฉบับแรกเอง แล้วส่งต่อให้ ศภช.
ขั้นตอน 1–4 (เฝ้าระวัง → วิเคราะห์ → ตัดสินใจ → ส่ง) วนซ้ำ จนสถานการณ์คลี่คลาย แล้วจึงส่ง All Clear
ผู้มีอำนาจ เลือกไม่ส่งได้ ถ้าประชาชนรู้แล้วทางอื่น หรือการส่งจะก่อผลเสียมากกว่าผลดี
01CBS คืออะไร และข้อความเดินทางอย่างไร
Cell Broadcast คือการส่งข้อความไปยัง โทรศัพท์ทุกเครื่องที่รองรับซึ่งอยู่ในรัศมีของเสาสัญญาณที่เลือก ผ่านช่องสัญญาณกระจายของเครือข่ายเซลลูลาร์ ไม่ต้องรู้หมายเลขผู้รับ ไม่ต้องลงทะเบียน และไม่แย่งช่องสัญญาณกับการโทรหรือ SMS ปกติ จึงยังส่งได้แม้เครือข่ายหนาแน่น ครอบคลุม 4G และ 5G ของผู้ให้บริการทั้ง 3 ราย (AIS, True-dtac, NT) และใช้ได้ทั้งคนไทยและชาวต่างชาติ
หน่วยเฝ้าระวังอต. สทนช. ชป. สสน. ทน. ทธ. GISTDA จังหวัด/กทม.ข้อมูล + ร่าง
ศภช. / ปภ.ประเมิน ร่าง CAP ขออนุมัติCBE
ผู้ให้บริการมือถือศูนย์กระจายสัญญาณของแต่ละเครือข่ายCBC
เสาสัญญาณในพื้นที่เลือกตาม polygon / circle / geocodecell / DBGF
ประชาชนเสียงเตือน CMAS + การสั่น แสดงเต็มจอMI → UI
CBE (Cell Broadcast Entity) คือระบบต้นทางของหน่วยงานที่มีอำนาจแจ้งเตือน ส่วน CBC (Cell Broadcast Center) คือศูนย์ที่ผู้รับใบอนุญาตต้องจัดให้มีตามเงื่อนไขใบอนุญาตของ กสทช. ถ้าผู้ให้บริการส่งข้อความนอกเหนือคำสั่งของหน่วยงานที่มีอำนาจ ผู้ให้บริการต้องรับผิดชอบความเสียหายเอง
ลักษณะทางเทคนิคที่ควรรู้
- Device-based Geo-Fencing (DBGF): ผู้ให้บริการส่งข้อความกระตุ้น (MI 4400) ให้เครื่องตรวจพิกัดตัวเองอีกครั้งว่าอยู่ในพื้นที่เตือนหรือไม่ ลดการเตือนเกินพื้นที่ที่เกิดจากรัศมีเสา หน่วยจัดเตรียมข้อความสั่งยกเว้นได้ผ่าน
<note> - การเข้ารหัส: ข้อความ
language=thต้องเป็น UCS-2 ข้อความen-USต้องเป็น GSM 7-bit ระบบรองรับจีน ญี่ปุ่น รัสเซีย เยอรมันเพิ่ม - ความยาว: ตามมาตรฐาน 3GPP TS 23.041 หนึ่งหน้า CB มี 82 octets (≈93 อักขระ GSM-7 หรือ ≈41 อักขระ UCS-2) และหนึ่งข้อความมีได้ไม่เกิน 15 หน้า ข้อความภาษาไทยยาวมากจึงเสี่ยงชนเพดานนี้ ตัวอย่างใน SOP มีความยาว 216–814 อักขระ (ตัวเลข 3GPP เป็นข้อมูลพื้นฐานของมาตรฐาน ไม่ได้อยู่ใน SOP ควรยืนยันกับผู้ให้บริการว่ารองรับความยาวเท่าใดจริง)
- การแสดงผล: SOP กำหนด “ระยะเวลาแสดงข้อความ” ต่อข้อความ เช่น 20 นาที 1 ชั่วโมง หรือ 24 ชั่วโมง ในช่วงนี้เครื่องที่เพิ่งเข้าพื้นที่จะได้รับข้อความด้วย
02ระดับสถานการณ์ 5 สี
อ้างอิงแผนการป้องกันและบรรเทาสาธารณภัยแห่งชาติ 2564–2570 ยุทธศาสตร์ที่ 4 กลยุทธ์ที่ 1 ภัยบางประเภทอาจแบ่งระดับของตัวเองเพิ่มเติมก่อนได้ แต่ต้องแปลงกลับมาเป็น 5 สีเมื่อสื่อสารกับประชาชน
| ระดับ | ภาวะ | ประชาชนควรทำ | ส่ง CBS? | ประเภทข้อความที่ใช้ได้ |
|---|---|---|---|---|
| 1 เขียว | ปกติ | ติดตามข่าวสารเป็นประจำ | ไม่ส่ง | ข่าวประจำวัน |
| 2 น้ำเงิน | เฝ้าระวัง | ติดตามข่าวสารอย่างใกล้ชิด | ไม่ส่ง | ข่าวประจำวัน · ประชาสัมพันธ์ |
| 3 เหลือง | เสี่ยงอันตราย มีแนวโน้มรุนแรงขึ้น | เตรียมความพร้อม ปฏิบัติตามคำแนะนำ | ส่งได้ | Informational (ACI) หรือ Extreme (EXA) |
| 4 ส้ม | เสี่ยงอันตรายสูง เจ้าหน้าที่กำลังควบคุม | อพยพไปที่ปลอดภัย ปฏิบัติตามแนวทาง | ส่ง | Extreme (EXA) · National ถ้ากระทบวงกว้าง |
| 5 แดง | อันตรายสูงสุด | อยู่ในที่ปลอดภัย หรือต้องอพยพ ปฏิบัติตามข้อสั่งการ | ส่ง | Extreme (EXA) หรือ National (PRA) |
ความสัมพันธ์กับ CAP: สีไม่ได้เป็นฟิลด์ใน CAP โดยตรง แต่แปลเป็นชุดค่า
severity + urgency + certainty + responseType เช่น สีเหลืองแบบ Informational ใช้ Moderate/Expected/Monitor-Prepare ส่วนสีแดงใช้ Extreme/Immediate/Evacuate-Shelter ส่วน All Clear ใช้ Minor/Past/Observed03ประเภทข้อความและรหัส MI
รหัสข้อความเฉพาะ (Message Identifier, MI) กำหนดว่าเครื่องจะ ส่งเสียงแบบไหน สั่นหรือไม่ ผู้ใช้ปิดได้หรือไม่ หน่วยจัดเตรียมข้อความต้องเลือก MI ให้ตรงประเภท ผู้ให้บริการต้องตั้ง CBC ให้รองรับ และผู้ผลิตเครื่องต้องแสดงผลตามรหัส ช่วง MI 4370–4400 เป็นช่วงที่ 3GPP สงวนไว้สำหรับระบบเตือนภัยสาธารณะ (PWS/CMAS)
| ระดับบนเครื่อง | ประเภทเหตุการณ์ | event code | MI บังคับแสดง (th) | MI เลือกแสดง | เสียง | สั่น | ผู้ใช้ปิดได้ |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| National Alert | แจ้งเตือนระดับชาติ | PRA | 4370 | 4383 | CMAS มาตรฐาน | CMAS | ไม่ได้ (ไม่อยู่ในเมนูตั้งค่า) |
| Emergency Alerts | ภัยขั้นรุนแรง (Extreme) | EXA | 4371 | 4384 | CMAS มาตรฐาน | CMAS | ได้ (เปิดเป็นค่าตั้งต้น) |
| เหตุกราดยิง (Active Shooter) | ASA | 4372 | 4385 | เงียบ | ไม่มี | ได้ | |
| ให้ข้อมูล / สิ้นสุดภัย (Informational · All Clear) | ACI | 4396 (ชั่วคราว 4373) | 4397 (4386) | สั้น 1 ครั้ง | CMAS | ได้ | |
| AMBER Alerts | ลักพาตัว / บุคคลสูญหาย | CAM | 4379 | 4392 | สั้น 1 ครั้ง | CMAS | ได้ |
| ไม่แสดงระดับ | ทดสอบประจำเดือน (RMT) | RMT | 4380 | 4393 | CMAS | CMAS | ไม่ได้ · เครื่องทั่วไปไม่ตอบสนอง |
| ไม่แสดงระดับ | DBGF Trigger | – | 4400 | 4400 | N/A | N/A | N/A |
National Alert
ภัยที่ เกิดขึ้นจริงแล้ว และกระทบวงกว้างหลายจังหวัดหรือทั่วประเทศ ระดับ 4–5 เช่น แผ่นดินไหวรุนแรง สึนามิ สงคราม ต้องอนุมัติโดยผู้บริหารระดับสูง (นายกฯ ผู้บัญชาการฯ ปลัดกระทรวง อธิบดี ปภ. หรือผู้ได้รับมอบหมาย)
Extreme Alert
ภัยเกิดแล้ว หรือคาดว่าจะเกิดใน 12–24 ชั่วโมง กระทบระดับจังหวัด อำเภอ หรือพื้นที่เฉพาะ ต้องการให้ประชาชนลงมือทันที ระดับ 3–5
Informational / All Clear
ภัยที่มีแนวโน้มจะเกิด ให้เวลาเตรียมตัว (เช่น พายุจะเข้าใน 72 ชม.) หรือแจ้งว่าภัยสิ้นสุดแล้ว ใช้ MI เดียวกัน ระดับ 3
Test Alert
ทดสอบกับประชาชนใช้ประเภทใดก็ได้แต่ต้องระบุว่า “ทดสอบ” ชัดเจน RMT ใช้ทดสอบภายในระหว่าง CBE–CBC เดือนละครั้ง
04ใครทำอะไร
| ฝ่าย | หน่วยงาน | หน้าที่ในระบบ CBS |
|---|---|---|
| หน่วยเฝ้าระวังและประเมินภัย | อต. (อากาศ/แผ่นดินไหว) · สทนช. (ผังน้ำ ลุ่มน้ำ ศูนย์อำนวยการน้ำแห่งชาติ) · ชป. (สถานการณ์น้ำ การระบาย) · ทน. · สสน. · ทธ. · คพ. · GISTDA · ปภ. | เฝ้าระวัง 24 ชม. เมื่อถึงเกณฑ์ ส่งข้อมูลพื้นที่เสี่ยงและเวลาที่คาดว่าจะเกิดภัยพร้อมข้อมูลวิชาการให้ ศภช. หรือร่างข้อความเอง เข้าร่วม War Room เมื่อ ศภช. ร้องขอ |
| Alert Broker | ศภช. ปภ. (ชุดเวรที่บางนา · ผอ.ส่วนปฏิบัติการเตือนภัย · ผอ.ศภช.) | รับข้อมูล กลั่นกรอง ประเมินระดับตามแผนชาติ ร่างข้อความตาม CAP ประสานผู้ให้บริการ กำหนดพื้นที่และเวลา ส่งข้อความ ติดตามจนสิ้นสุดภัย |
| Alert Agency เฉพาะทาง | กรมอุตุนิยมวิทยา | แผ่นดินไหวและสึนามิ: วิเคราะห์ ประเมิน และส่งข้อความแรก (First Message) ได้ทันทีตามเกณฑ์วิชาการ แล้วส่งต่อให้ ศภช. ทำฉบับถัดไป |
| ผู้อนุมัติ | อธิบดี ปภ. (ผู้อำนวยการกลาง) หรือผู้ได้รับมอบหมาย | อนุมัติการส่ง มอบอำนาจรายรหัสเหตุการณ์ ประเภทเหตุการณ์ และระดับพื้นที่ได้ ผู้รับมอบต้องรายงานทันทีที่ทำได้ · ถ้าไม่อยู่ ให้ผู้รักษาราชการแทนทำหน้าที่ |
| พื้นที่ | ผู้ว่าฯ (ผอ.จังหวัด) · ผู้ว่าฯ กทม. (ผอ.กทม.) · นายอำเภอ / ผอ.เขต · อปท. · สนง.ปภ.จังหวัด/เขต | เฝ้าระวังในพื้นที่ร่วมกับเครือข่าย (มิสเตอร์เตือนภัย อปพร. กำนัน ผู้ใหญ่บ้าน) ร้องขอ CBS ตามลำดับชั้นถึง ศภช. เผยแพร่ซ้ำทางหอกระจายข่าว รถประชาสัมพันธ์ และจัดการอพยพตามคำแนะนำ |
| โครงสร้างพื้นฐาน | กระทรวงดิจิทัลฯ (ดศ.) | จัดตั้งและกำกับโครงสร้างพื้นฐานเชื่อม ศภช./ศูนย์บัญชาการกับโครงข่ายผู้ให้บริการ ระบบคลาวด์ ความมั่นคงปลอดภัยของระบบ |
| ผู้กำกับ | สำนักงาน กสทช. | กำกับผู้ให้บริการทุกราย จัดสรรช่องสัญญาณตามประเภทข้อความ กำหนดให้ผู้ผลิต/ผู้นำเข้าโทรศัพท์แสดงผลตามข้อกำหนดไทย (รหัส MI ภาษาไทย) |
| ผู้กระจาย | AIS · True-dtac · NT | ส่งข้อความผ่านเครือข่ายตามพื้นที่และเวลาที่กำหนดโดยทันที เตรียมระบบให้พร้อมเสมอ และรายงานผลการส่งเมื่อถูกร้องขอ |
| ผู้รับ | ประชาชนในพื้นที่เสี่ยง | รับ อ่าน เข้าใจ และปฏิบัติตาม |
ภัยด้านความมั่นคงหรือเหตุความไม่สงบ หน่วยงานความมั่นคงเข้าร่วมได้ ให้ถือบทบาทตามหน่วยงานหลักของประเภทภัยนั้นโดยอนุโลม ในร่าง SOP ภัยจากการสู้รบ ฝ่ายทหาร (ศปก.ทภ./ศบท.บก.ทท.) และกรมการปกครองเป็นผู้ประเมินและส่งข้อมูลให้ ศบก.จ. ร่าง CAP
05ขั้นตอนและอำนาจอนุมัติ
1
เฝ้าระวังและติดตาม (Monitoring)ชุดเวร ศภช. · หน่วยเฝ้าระวัง · จังหวัด/กทม. อำเภอ/เขต อปท.ติดตามข้อมูลเรดาร์ เซนเซอร์ ภาพดาวเทียม แบบจำลอง และหน่วยงานต่างประเทศ (JMA, IMD ฯลฯ) · ผลลัพธ์คือข้อมูลสถานการณ์ล่าสุด
2
วิเคราะห์และประเมินความเสี่ยงชุดเวร ศภช. ร่วมกับหน่วยงานและพื้นที่ · อาจตั้ง War Roomประเมินระดับความรุนแรง พื้นที่ที่จะได้รับผลกระทบ และเวลาที่คาดว่าจะเกิด เทียบกับเกณฑ์ของ SOP รายภัย
3
ตัดสินใจแจ้งเตือนชุดเวร ศภช. · ผอ.ศภช. หรือ ผอ.ส่วนปฏิบัติการเตือนภัยระดับ 1–2: ข่าวประจำวัน · ระดับ 3–5 และเห็นสมควร: ร่างข้อความตาม CAP แล้วรายงาน ผอ.ศภช. · พิจารณาข้อยกเว้นไม่ส่ง (หัวข้อ 8)
4
ส่งสัญญาณแจ้งเตือน (Alert Activation)ผอ.ศภช. ตรวจสอบ → อปภ. หรือผู้ได้รับมอบหมายอนุมัติ → ศภช. ส่ง → ผู้ให้บริการกระจายตรวจความถูกต้องของข้อความ พื้นที่เป้าหมาย และช่วงเวลาแสดง ผู้ให้บริการส่งภายในเวลาและเงื่อนไขที่กำหนด
↺ ขั้น 1–4 วนซ้ำต่อเนื่อง ทุกข้อความใหม่ใช้
msgType=Update และอ้างถึงฉบับก่อนใน references5
สิ้นสุดภัย (All Clear)ชุดเวร / หน่วยงาน / จังหวัด ร่าง → ผอ.ศภช. เห็นชอบ → อปภ. หรือผู้ได้รับมอบหมายอนุมัติต้องยืนยันจากหลายแหล่งว่าสถานการณ์คลี่คลาย ข้อความระบุชัดว่าสิ้นสุดแล้ว พร้อมคำแนะนำหลังภัย
6
ประเมินผลหลังการแจ้งเตือนหน่วยงานที่รับผิดชอบทบทวนกระบวนการ (ช้าตรงไหน) ประเมินการรับรู้และการตอบสนองของประชาชน รับฟังความเห็น จัดทำรายงานเสนอคณะกรรมการ
อำนาจอนุมัติตามระดับ (ตัวอย่าง SOP อุทกภัย ข้อ 6.2)
| ระดับ | ผู้อนุมัติ | ประเภทข้อความ |
|---|---|---|
| 3 เหลือง | ผอ.ศภช. (อปภ. มอบหมาย) แล้วรายงาน อปภ. ทันที | Extreme หรือ Informational |
| 4 ส้ม | อปภ. | Extreme |
| 5 แดง | อปภ. | National หรือ Extreme |
| All Clear | อปภ. หรือ ผอ.ศภช. ที่ได้รับมอบหมาย | All Clear (ใช้ MI Informational) |
คำขอจากพื้นที่: จังหวัดเสนอผ่านหัวหน้า สนง.ปภ.จังหวัดโดยความเห็นชอบของผู้ว่าฯ ส่วน กทม. เสนอผ่านเจ้าหน้าที่ กทม. โดยความเห็นชอบของผู้ว่าฯ กทม. (ในฐานะผู้อำนวยการกรุงเทพมหานคร) ศภช. ยังเป็นผู้พิจารณาและส่ง
06หลักเขียนข้อความ (มาตรฐาน CAP)
ข้อความทุกฉบับจัดทำตาม Common Alerting Protocol (OASIS CAP 1.2) ซึ่งประเทศไทยเริ่มใช้ปี 2568 โครงสร้าง XML แบ่งเป็น 3 ส่วน
alert · ส่วนต้น
identifier · sender · sent
status · msgType · source
scope · note · referencesidentifier เช่น urn:oid:2.49.0.1.TH.DDPM.2025.04.15-001 · status: Actual / Exercise / Test · msgType: Alert / Update / Cancel
info · ส่วนข้อมูล
language · category · event
responseType · urgency
severity · certainty · senderName
headline · description · instruction
web · contact · parameterแยก <info> ต่อภาษา (th-TH, en-US)
area · ส่วนพื้นที่
areaDesc · polygon · circle
geocode · altitude · ceilingพิกัด WGS84 · geocode ISO 3166-2 เช่น TH-10 = กรุงเทพฯ · มีหลาย area ต่อ info ได้
| ฟิลด์ | ค่าที่ใช้ได้ | ความหมาย |
|---|---|---|
urgency | Immediate · Expected · Future · Past · Unknown | ต้องตอบสนองทันที · ภายในชั่วโมงถึงวัน · ในอนาคต · ไม่ต้องแล้ว |
severity | Extreme · Severe · Moderate · Minor · Unknown | อันตรายต่อชีวิตมากที่สุด → น้อย |
certainty | Observed · Likely · Possible · Unlikely · Unknown | เกิดแล้ว · >50% · ≤50% · ใกล้ 0 |
responseType | Shelter · Evacuate · Prepare · Execute · Monitor · Avoid | หลบภัย · อพยพ · เตรียมพร้อม · ปฏิบัติ · เฝ้าระวัง · หลีกเลี่ยง |
category | Geo · Met · Safety · Security · Rescue · Fire · Health · Env · Transport · Infra · CBRNE · Other | อุทกภัยใช้ Met |
event | PRA · EXA · ASA · ACI · CAM · RMT | ผูกกับ MI ในหัวข้อ 3 |
parameter | เช่น WATER_LEVEL · RAINFALL · DISCHARGE · FLOOD_DEPTH · DAM_CAPACITY · DISCHARGE_RATE | ค่าเฉพาะภัย (ตัวอย่างอุทกภัย) |
สูตรข้อความที่อ่านจบในตัว
whenวันที่ เวลาwhoปภ. / ปภ. และ จ.___whatภัย + สถานการณ์ที่ตรวจพบwhereตำบล อำเภอ จังหวัด / ชื่อลำน้ำwhen-impactเวลาที่คาดว่าจะกระทบdoคำแนะนำที่ทำได้ทันทีmoreช่องทางติดตาม
- ส่วนหัว บอกชนิดภัยสั้น ๆ ทันที เช่น “ปภ. เตือนแม่น้ำเมยล้นตลิ่ง”
- คำแนะนำ ใช้คำกริยาสั่งการตรงตามระดับสี: เหลือง “เตรียมพร้อม/ยกของขึ้นที่สูง” · ส้ม “ให้อพยพ…ไปยังจุดอพยพ” · แดง “ต้องอพยพโดยทันที” หลีกเลี่ยงศัพท์เทคนิค
- ระบุผู้ออกประกาศ เป็นหน่วยงานรัฐเพื่อความน่าเชื่อถือ
- ระบุเวลาอนาคตเป็นตัวเลข เช่น “เริ่มส่งผลกระทบวันที่ 30 พ.ค. เวลา 05.00 น.” แทน “เร็ว ๆ นี้”
- กลุ่มเปราะบาง ใส่เสมอในอุทกภัย เช่น ผู้สูงอายุ ผู้ป่วยติดเตียง
- สองภาษา ไทยเป็นหลัก อังกฤษเป็น info แยก
- การตั้งค่า CAP ต้องสอดคล้องกัน เช่น น้ำท่วมฉับพลัน = Immediate/Severe ขึ้นไป · น้ำเพิ่งเริ่มขึ้น = Expected/Moderate
Extreme Alert · MI 4371 · ระดับ 4FL22 · 469 อักขระ
ปภ. เตือนแม่น้ำเมยล้นตลิ่ง วันที่ 23 ก.ค. 2568 ปภ. และ จ.ตาก ได้ติดตามสถานการณ์แม่น้ำเมยพบว่าที่จุดเฝ้าระวังห้วยแลง ม.10 ต.ช่องแคบ อ.พบพระ น้ำล้นตลิ่ง ส่งผลกระทบพื้นที่ริมแม่น้ำเมย อ.พบพระ อ.แม่สอด อ.แม่ระมาด และ อ.ท่าสองยาง โดยคาดว่าจะเริ่มส่งผลกระทบพื้นที่ อ.แม่สอด วันที่ 23 ก.ค. 2568 เวลาประมาณ 18.00 น. ขอให้ประชาชนที่อาศัยอยู่ในพื้นที่ริมแม่น้ำเมย ยกของขึ้นที่สูง ดูแลกลุ่มเปราะบาง เช่น ผู้สูงอายุ ผู้ป่วยติดเตียง และติดตามข่าวสารจากทางราชการในพื้นที่อย่างใกล้ชิดตัวอย่างจากตาราง FL ของ SOP อุทกภัย มีครบ when / who / what / where / when-impact / do
07ความถี่ การทดสอบ และการฝึกซ้อม
| เรื่อง | กติกา | ที่มา |
|---|---|---|
| หลักทั่วไป | ใช้เฉพาะภัยร้ายแรงและเร่งด่วน หลีกเลี่ยงเรื่องเล็กน้อยเพื่อไม่ให้ประชาชนเคยชินจนเพิกเฉย (alert fatigue) | General SOP 11(1) |
| เหตุรุนแรงที่เปลี่ยนเร็ว | ส่งซ้ำทุก 5 นาที หรือความถี่ที่เหมาะสม จนคนส่วนใหญ่ได้รับ แล้วลดความถี่หรือส่งเฉพาะเมื่อมีข้อมูลใหม่ | General SOP 11(2) |
| หลายภัยพร้อมกัน | หน่วยงานประสานจัดลำดับความสำคัญ ไม่ให้ประชาชนได้รับข้อความท่วมท้น | General SOP 11(4) |
| อุทกภัย ฉับพลัน (FF) | ออกทันที ปรับทุก 3–6 ชม. หรือเมื่อเปลี่ยนเร็ว · Informational: เตือนล่วงหน้า 24 ชม. ติดตามทุกชั่วโมง | CAP อุทกภัย ข้อ 3 |
| อุทกภัย ล้นตลิ่ง (FL) | ออกเมื่อระดับน้ำเกินระดับวิกฤต ปรับทุก 24 ชม. หรือเมื่อเลวร้ายลง · All Clear เมื่อต่ำกว่าระดับเตือนภัยและยังลดต่อเนื่อง | CAP อุทกภัย ข้อ 3 |
| ทดสอบกับประชาชน | เช่น ปีละ 2 ครั้ง ประกาศล่วงหน้าทางทีวีและโซเชียล ระบุว่า “ทดสอบ” ในข้อความ | General SOP 11(5) |
| ทดสอบภายใน | RMT เดือนละ 1 ครั้ง ระหว่าง CBE–CBC | หมายเหตุตาราง MI [7] |
| ฝึกซ้อม | 3 บทบาท: ผู้มีอำนาจตัดสินใจ ผู้จัดทำข้อความ ผู้ส่งข้อความ · สถานการณ์จำลองอย่างน้อยปีละ 1 ครั้ง | General SOP 12 |
08กติกาอื่นที่ควรรู้
ข้อยกเว้นไม่ส่ง
- แจ้งทางช่องทางอื่นที่มีประสิทธิภาพแล้ว หรือประชาชนรับรู้แล้ว
- จะก่อผลเสียมากกว่าผลดี หรือก่อความวุ่นวาย
- มีเหตุสำคัญอื่นที่เห็นว่าไม่สมควรส่ง
คุ้มครองผู้ปฏิบัติ
การทำนอก SOP ที่ไม่จงใจ ไม่ประมาทเลินเล่อ และไม่ทำให้เสียหาย ให้พ้นความรับผิดทั้งปวง (General SOP 5.2 และข้อ 1.4 ของ SOP ทุกภัย)
แผนสำรอง
ถ้า CBS ใช้ไม่ได้ ให้ใช้วิทยุสื่อสาร Trunk Radio SMS กลุ่ม หอกระจายข่าว วิทยุท้องถิ่น ทีวีดิจิทัล เว็บไซต์ และโซเชียลของหน่วยงาน มีระบบ CBS/เซิร์ฟเวอร์สำรอง และคู่มือเป็นลายลักษณ์อักษร
การแก้ไข SOP
ศภช. แก้เองได้ หรือหน่วยงานร้องขอ ถ้าไม่ขัดกฎหมาย แจ้งหน่วยงานแล้วมีผลใช้ทันที (ข้อ 15)
เงื่อนไขเบื้องต้นของบุคลากร
ต้องรู้ภารกิจ ปภ. ตาม พ.ร.บ. 2550 แผนชาติ แผนจังหวัด ผ่านการอบรมอย่างเป็นทางการ และ ศภช. ต้องมีเวร 24 ชม.
ช่องทางเสริมในพื้นที่
จังหวัด อำเภอ อปท. ช่วยเผยแพร่ซ้ำด้วยหอกระจายข่าว รถประชาสัมพันธ์ และอำนวยความสะดวกการอพยพตามข้อความ
09ฐานกฎหมาย
| กฎหมาย | บทบัญญัติ | สาระที่เกี่ยวกับ CBS |
|---|---|---|
| รัฐธรรมนูญ 2560 | ม.52 · ม.50(2) · ม.26 · ม.32 · ม.40 · ม.172 | หน้าที่ของรัฐและประชาชนในการป้องกันภัย · การจำกัดสิทธิความเป็นส่วนตัว (ม.32) และเสรีภาพประกอบอาชีพของผู้ให้บริการ (ม.40) ทำได้โดยกฎหมายเพื่อประโยชน์สาธารณะ · ออกพระราชกำหนดเพื่อ “ป้องปัดภัยพิบัติสาธารณะ” ได้ |
| พ.ร.บ.ป้องกันและบรรเทาสาธารณภัย 2550 | ม.4 · ม.11 · ม.13 · ม.14 · ม.21 วรรคสอง (3) · ม.37 | นิยามสาธารณภัย · ปภ. เป็นหน่วยงานกลาง · รมว.มท. เป็นผู้บัญชาการ · อธิบดีเป็นผู้อำนวยการกลาง · ผู้อำนวยการท้องถิ่นใช้เครื่องมือสื่อสารทุกระบบในพื้นที่ได้ (ตีความให้รวม CBS) · นำมาใช้กับ กทม. โดยอนุโลม แต่ต้องอยู่ในเขต กทม. |
| กฎกระทรวงแบ่งส่วนราชการ ปภ. 2557 | ข้อ 2 (4/1) · ข้อ 13/1 (3) | ปภ. ดำเนินการเตือนภัยล่วงหน้าและการสิ้นสุดการเตือนภัย · ศภช. แจ้งเตือนล่วงหน้า กระจายข่าว ติดตามภาวะคุกคาม |
| ระเบียบ สปน. ว่าด้วยการบริหารระบบการเตือนภัยพิบัติแห่งชาติ 2552 | ข้อ 4 · 6–7 · 19–22 | นิยามภัยพิบัติ · ตั้ง กภช. (เสนอนโยบาย ออกระเบียบ/คำสั่ง) · หน่วยราชการต้องส่งข้อมูลและส่งผู้เชี่ยวชาญมาช่วย · ต้องให้ความร่วมมือ |
| ระเบียบฯ (ฉบับที่ 2) 2562 | ข้อ 3–10 | ย้ายภารกิจ ศภช. จากสำนักงานปลัดกระทรวงไอซีที มาอยู่กับ ปภ. (ตาม พ.ร.บ.ปรับปรุงกระทรวงฯ ฉบับที่ 17 พ.ศ. 2559 ม.18) · รมว.มท. รักษาการ · ปภ. เป็นสำนักงานเลขานุการ กภช. · อธิบดี ปภ. เป็นกรรมการและเลขานุการ · ปรับองค์ประกอบ กภช. (นายกฯ หรือรองนายกฯ ที่ได้รับมอบหมายเป็นประธาน) |
| พ.ร.บ.การประกอบกิจการโทรคมนาคม 2544 | ม.31 | เพื่อป้องกันภัยพิบัติ เมื่อรัฐบาลร้องขอ ผู้รับใบอนุญาตต้องให้ใช้/เชื่อมต่อโครงข่ายตามคำสั่ง |
| พ.ร.บ.องค์กรจัดสรรคลื่นความถี่ฯ 2553 · ประกาศ กสทช. | ม.27(4) · ประกาศหลักเกณฑ์การใช้คลื่นเพื่อสนับสนุนภารกิจป้องกันและบรรเทาสาธารณภัย ข้อ 7, 16 | ผู้รับใบอนุญาตประเภทที่ 3 ต้องมี CBC รับข้อความจาก CBE ของหน่วยงานที่มีอำนาจ · ไม่ต้องขออนุมัติ กสทช. ซ้ำเมื่อ ปภ. สั่งส่ง |
| พ.ร.บ.คุ้มครองข้อมูลส่วนบุคคล 2562 | ม.24(2)(6) · ม.27 | ใช้ข้อมูลตำแหน่ง/เครือข่ายโดยไม่ต้องขอความยินยอมได้ เพื่อระงับอันตรายต่อชีวิต และเป็นการปฏิบัติตามกฎหมาย |
| แผนการป้องกันและบรรเทาสาธารณภัยแห่งชาติ 2564–2570 | ยุทธศาสตร์ 1, 2, 4 · หัวข้อ 3.5 | ระดับสถานการณ์ 5 สี · ระดับการจัดการ 4 ระดับ · การพัฒนาระบบเตือนภัยล่วงหน้า |
10ข้อสังเกตและความไม่สอดคล้องในเอกสาร
รวบรวมจากการอ่านเทียบกันระหว่าง SOP ทั่วไป SOP อุทกภัย ภาคผนวก และระเบียบ ควรรู้ไว้ก่อนนำไปใช้จริงหรือออกแบบผังตัดสินใจ
1 · ระดับน้ำ กรมชลประทาน ใช้สีไหนเป็นเกณฑ์SOP อุทกภัย ข้อ 6.1 ให้ “ระดับสีน้ำเงิน (ต่ำกว่าตลิ่ง <1 ม.)” เป็นปัจจัยพิจารณาส่ง CBS ส่วนภาคผนวก ข ระบุว่า “สีเหลือง (เสมอหรือล้นตลิ่ง) = ระดับแจ้งเตือนภัย” ตีความที่ใช้ได้คือ สีน้ำเงินเป็นจุดเริ่มพิจารณา สีเหลืองเป็นจุดส่ง
2 · สีเหลืองใช้ข้อความประเภทไหนGeneral SOP ผูก Informational กับระดับ 3 และ Extreme กับระดับ 3–5 ส่วน SOP อุทกภัยให้เลือกได้ทั้งสองแบบ แต่ไม่มีเกณฑ์ว่าเมื่อใดใช้แบบใด ต่างกันมากในทางปฏิบัติ (เสียง CMAS เต็ม vs เสียงสั้น 1 ครั้ง)
3 · ไม่มีเกณฑ์ตัวเลขสำหรับสีส้มและแดงกรณีล้นตลิ่งตัวอย่างเดียวของสีส้มคือ “ฝนภาคเหนือ 12 ชม. ≥200 มม.” ซึ่งเป็นเกณฑ์น้ำท่วมฉับพลัน ไม่มีเกณฑ์สำหรับพื้นที่เมืองหรือคลอง การยกระดับจึงขึ้นกับดุลยพินิจ War Room
4 · ไม่มีเกณฑ์เฉพาะคลองใน กทม.เกณฑ์ล้นตลิ่งอิงสถานีกรมชลประทาน ขณะที่คลองใน กทม. อยู่ในความดูแลของสำนักการระบายน้ำ กทม. ซึ่งไม่ปรากฏชื่อใน SOP (แผ่นที่ 3 เสนอวิธีอุดช่องนี้)
5 · สถานะระเบียบ 2552 กับ 2562ระเบียบ 2552 วาง ศภช. ไว้ใต้กระทรวงไอซีที ภาคผนวก SOP อ้างถ้อยคำ “ข้อ 9 ให้ ปภ. เป็นสำนักงานเลขานุการ” และ “ข้อ 10 (3)” ว่าเป็นของปี 2552 แต่ถ้อยคำนั้นมาจากฉบับแก้ไขปี 2562
6 · ความยาวข้อความตัวอย่างบางชุด (FL07 = 814 อักขระ, FL01 = 537 อักขระ) ยาวมากเมื่อเทียบกับเพดานของ CB message ตามมาตรฐาน ควรยืนยันกับผู้ให้บริการว่าข้อความถูกตัดหรือแบ่งส่งหรือไม่
7 · เอกสารยังไม่นิ่งภาคผนวก ค ของ SOP อุทกภัยมีปกหน้าหลงมาเป็น “CAP ดินโคลนถล่ม · รอ final version” · SOP 6 ภัยทั้งหมดยังเป็นร่าง (ต.ค.–ธ.ค. 2568) · ตาราง MI ระบุว่าบางค่า “อาจเปลี่ยนแปลงภายหลัง”
8 · ความเร็วของกระบวนการขั้นตอนมีผู้ตรวจ 2–3 ชั้น (ชุดเวร → ผอ.ศภช. → อปภ.) บวกคำขอจากพื้นที่ที่ต้องผ่านผู้ว่าฯ ก่อน ทำให้เสี่ยงล่าช้าในภัยที่เปลี่ยนเร็ว กรณีน้ำท่วม กทม. 24–26 ก.ย. 2569 ถูกวิจารณ์ว่า CBS ออกหลังน้ำท่วมแล้วราว 18 ชม. (ดูแผ่นที่ 3)
11อภิธานศัพท์
- ศภช.
- ศูนย์เตือนภัยพิบัติแห่งชาติ (NDWC) สังกัด ปภ.
- อปภ.
- อธิบดีกรมป้องกันและบรรเทาสาธารณภัย (ผู้อำนวยการกลาง)
- กภช.
- คณะกรรมการบริหารระบบการเตือนภัยพิบัติแห่งชาติ
- กอปภ.ก.
- กองอำนวยการป้องกันและบรรเทาสาธารณภัยกลาง
- บกปภ.ช.
- กองบัญชาการป้องกันและบรรเทาสาธารณภัยแห่งชาติ (ระดับ 3–4)
- ศบก.
- ศูนย์บัญชาการเหตุการณ์ (จังหวัด / กทม. / อำเภอ / สำนักงานเขต)
- CBS
- Cell Broadcast Service
- CBE
- Cell Broadcast Entity ระบบต้นทางของหน่วยงานที่มีอำนาจ
- CBC
- Cell Broadcast Center ของผู้ให้บริการแต่ละราย
- CAP
- Common Alerting Protocol มาตรฐาน OASIS สำหรับข้อความเตือนภัย
- MI
- Message Identifier รหัสช่องข้อความที่กำหนดพฤติกรรมบนเครื่อง
- CMAS
- Commercial Mobile Alert System เสียงเตือนมาตรฐานเฉพาะเหตุฉุกเฉิน
- DBGF
- Device-based Geo-Fencing ให้เครื่องตรวจพิกัดตนเองก่อนแสดงข้อความ
- War Room
- ห้องปฏิบัติการร่วมหลายหน่วยงาน (มักประชุมผ่าน Zoom) เพื่อประเมินร่วม
- FF / FL
- ชุดข้อความมาตรฐานอุทกภัย: Flash Flood (FF00–FF29) / River Overflow (FL01–FL22)
- โต๊ะขาว
- กลุ่ม LINE ประสานงานเฝ้าระวังภายในของ ศภช. (ภาคผนวก ข)