พายุหมุนเขตร้อน
พายุที่ก่อตัวจากหย่อมความกดอากาศต่ำกำลังแรงเหนือทะเลที่อุณหภูมิน้ำเกิน 26 °C แบ่งตามความเร็วลมใกล้ศูนย์กลาง: พายุดีเปรสชัน (<63 กม./ชม.) พายุโซนร้อน (63–117) ไต้ฝุ่น (≥118)
ภาพรวมว่าภัยพิบัติในกฎหมายไทยนิยามไว้อย่างไร แบ่งเป็นกลุ่มอะไรบ้าง วัดความรุนแรงด้วยระดับใด และภัยใดบ้างที่มีมาตรฐานการแจ้งเตือนผ่าน Cell Broadcast (CBS) แล้ว เรียบเรียงจาก พ.ร.บ.ป้องกันและบรรเทาสาธารณภัย พ.ศ. 2550 ระเบียบสำนักนายกรัฐมนตรีฯ 2552/2562 แผนการป้องกันและบรรเทาสาธารณภัยแห่งชาติ พ.ศ. 2564–2570 และ SOP CBS ของ ปภ. (9 ต.ค. 2568)
คำที่ใช้ไม่เหมือนกันในแต่ละฉบับ และขอบเขตก็ต่างกัน เวลาอ้างอำนาจหน้าที่ต้องดูว่ากฎหมายฉบับนั้นใช้คำใด
อัคคีภัย วาตภัย อุทกภัย ภัยแล้ง โรคระบาดในมนุษย์ โรคระบาดสัตว์ โรคระบาดสัตว์น้ำ การระบาดของศัตรูพืช ตลอดจนภัยอื่น ๆ อันมีผลกระทบต่อสาธารณชน ไม่ว่าเกิดจากธรรมชาติ มีผู้ทำให้เกิดขึ้น อุบัติเหตุ หรือเหตุอื่นใด … และให้หมายความรวมถึงภัยทางอากาศ และการก่อวินาศกรรมด้วย
เป็นนิยามหลักที่ให้อำนาจ ปภ. ผู้อำนวยการกลาง ผู้ว่าฯ และท้องถิ่น ใช้เป็นฐานของ SOP CBS ทุกฉบับ
อัคคีภัย วาตภัย อุทกภัย ธรณีพิบัติภัย ตลอดจนภัยอื่น ๆ อันมีมาเป็นสาธารณะ ไม่ว่าเกิดจากธรรมชาติหรือมีผู้ทำให้เกิดขึ้น ซึ่งก่อให้เกิดอันตรายแก่ชีวิตร่างกายของประชาชน หรือก่อให้เกิดความเสียหายแก่ทรัพย์สินของประชาชนหรือของรัฐ
ระบุ “ธรณีพิบัติภัย” ชัดเจน (แผ่นดินไหว สึนามิ ดินถล่ม) ซึ่ง พ.ร.บ. 2550 ไม่ได้เขียนแยกไว้
…อัคคีภัย วาตภัย อุทกภัย ภัยแล้ง ภาวะฝนแล้ง ฝนทิ้งช่วง ภัยจากลูกเห็บ ภัยอันเกิดจากไฟป่า … อากาศหนาวจัดผิดปกติ ภัยสงคราม และภัยอันเนื่องมาจากการกระทำของผู้ก่อการร้าย กองกำลังจากนอกประเทศ…
รายการละเอียดที่สุด เพราะผูกกับการเบิกจ่ายเงินช่วยเหลือ
สาธารณภัย ภัยพิบัติ หรือเหตุการณ์ฉุกเฉินที่อาจก่อให้เกิดความเสียหายร้ายแรงต่อชีวิตและทรัพย์สินของประชาชนในพื้นที่ เช่น ภัยธรรมชาติ … อุบัติภัย … หรือภัยที่เกี่ยวข้องกับความมั่นคงและความปลอดภัยของประชาชน รวมถึงภัยสุขภาพ
เงื่อนไขส่ง: หน่วยงานประเมินแล้วว่า “ความเสี่ยงสูง โอกาสเกิดสูง ผลกระทบสูง และเร่งด่วน” (อย่างน้อยระดับ 3 สีเหลือง)
✓ = ระบุชื่อไว้ตรง ๆ ; ○ = ครอบคลุมผ่านถ้อยคำกว้าง (“ภัยอื่น ๆ”) ; คอลัมน์สุดท้ายคือสถานะเอกสาร SOP CBS ที่ ปภ. ออก
| ภัย | พ.ร.บ. 2550 | ระเบียบ สปน. 2552 | ระเบียบคลัง 2562 | แผนชาติ ภาคผนวก ข | SOP CBS |
|---|---|---|---|---|---|
| อัคคีภัย | ✓ | ✓ | ✓ | ✓ | ร่าง · อัคคีภัย+สารเคมี |
| วาตภัย (พายุหมุนเขตร้อน) | ✓ | ✓ | ✓ | ✓ | ฉบับหลัก |
| อุทกภัย | ✓ | ✓ | ✓ | ✓ | ฉบับหลัก · FF/FL |
| ดินโคลนถล่ม | ○ | ✓ ธรณีพิบัติ | ○ | ✓ | ฉบับหลัก |
| แผ่นดินไหว | ○ | ✓ ธรณีพิบัติ | ○ | ✓ | ฉบับหลัก · อต. ส่งฉบับแรก |
| สึนามิ | ○ | ✓ ธรณีพิบัติ | ○ | ✓ | ฉบับหลัก · อต. ส่งฉบับแรก |
| ภัยแล้ง | ✓ | ○ | ✓ | ✓ | ยังไม่มี |
| ภัยหนาว | ○ | ○ | ✓ | ✓ | ฉบับหลัก |
| ไฟป่าและหมอกควัน / PM2.5 | ○ | ○ | ✓ ไฟป่า | ✓ | ฉบับหลัก · PM2.5 |
| โรคระบาดในมนุษย์ | ✓ | ○ | ✓ | ✓ | ร่าง |
| โรคระบาดสัตว์ / สัตว์น้ำ / ศัตรูพืช | ✓ | ○ | ✓ | ✓ | ยังไม่มี |
| สารเคมีและวัตถุอันตราย | ○ | ○ | ○ | ○ | ร่าง |
| คมนาคม / ขนส่ง | ○ | ○ | ○ | ✓ | ร่าง |
| ภัยไซเบอร์ | ○ | ○ | ○ | ○ | ร่าง |
| ภัยทางอากาศ / วินาศกรรม / ก่อการร้าย | ✓ | ○ | ✓ | ✓ | ร่าง · ภัยจากการสู้รบ |
| เหตุรุนแรงในพื้นที่สาธารณะ (กราดยิง) | ○ | ○ | ○ | ○ | ฉบับหลัก · ASA |
| ภัยอื่นที่ไม่มี SOP เฉพาะ | ○ | ○ | ○ | ○ | ร่าง · Other Hazards |
“ฉบับหลัก” = เล่ม SOP CBS Main disasters (9 ต.ค. 2568) · “ร่าง” = เล่ม SOP CBS 6 disasters (ร่าง ต.ค.–ธ.ค. 2568)
นิยามย่อจากแผนการป้องกันและบรรเทาสาธารณภัยแห่งชาติ 2564–2570 ภาคผนวก ข และ SOP อุทกภัย การจัดกลุ่มตามต้นกำเนิดเป็นการเรียบเรียงเพื่อความเข้าใจ แผนชาติเองเรียงเป็นรายการ 16 ข้อ
พายุที่ก่อตัวจากหย่อมความกดอากาศต่ำกำลังแรงเหนือทะเลที่อุณหภูมิน้ำเกิน 26 °C แบ่งตามความเร็วลมใกล้ศูนย์กลาง: พายุดีเปรสชัน (<63 กม./ชม.) พายุโซนร้อน (63–117) ไต้ฝุ่น (≥118)
ระดับน้ำทะเลยกตัวสูงเมื่อพายุหมุนเขตร้อนที่มีลมที่ระดับ 10 ม. เกิน 35 น็อต (65 กม./ชม.) เคลื่อนเข้าหาฝั่ง
พายุลมแรงเฉพาะที่ อาจมีฟ้าผ่าและลูกเห็บ มักเกิดช่วงอากาศร้อนอบอ้าวต่อเนื่องหลายวัน
น้ำท่วมที่เกิดค่อยเป็นค่อยไปเพราะระบบระบายน้ำรับไม่ไหว จากฝนตกหนักต่อเนื่องหลายวัน พบในที่ราบลุ่มริมแม่น้ำและชุมชนเมืองใหญ่ ใน SOP ใช้ข้อความชุด FL
น้ำท่วมที่เกิดเร็วหลังฝนตกหนักในพื้นที่ลาดชัน หรือจากเขื่อนพัง เคลื่อนที่เร็ว โอกาสหนีต่ำ SOP รวม “น้ำท่วมขังระยะสั้น” ไว้ในกลุ่มนี้ด้วย ใช้ข้อความชุด FF
มวลดินหรือหินไถลลงตามลาดเขา มักเป็นผลตามมาของฝนตกหนักต่อเนื่องจนดินอิ่มน้ำ
ฝนน้อยหรือไม่ตกเป็นเวลานานในพื้นที่กว้าง รวมฝนแล้ง และฝนทิ้งช่วง (ฝน <1 มม./วัน ติดกันเกิน 15 วันในฤดูฝน มักเกิด มิ.ย.–ก.ค.)
อากาศหนาวจัด อุณหภูมิต่ำกว่า 8 °C และลดลงต่อเนื่อง จนประชาชนได้รับผลกระทบรุนแรงและกว้างขวาง
การสั่นสะเทือนจากการปลดปล่อยพลังงานใต้พิภพตามแนวรอยเลื่อน คาดการณ์ล่วงหน้าไม่ได้ จึงให้ อต. ส่งข้อความฉบับแรกได้ทันที
คลื่นยักษ์ที่เกิดจากแผ่นดินไหวใต้ทะเลหรือการยุบตัวของพื้นทะเล ใช้ข้อมูลทุ่นและสถานีวัดระดับน้ำประกอบ
อาคารหรือสิ่งปลูกสร้างพังทลายจากแผ่นดินไหว ความบกพร่องของโครงสร้าง หรือเหตุอื่น
โรคที่ปรากฏในประชากรกลุ่มหนึ่งในเวลาหนึ่งมากกว่าปกติ ทำให้เจ็บป่วยหรือตายจำนวนมาก
โรคหรือศัตรูที่แพร่ในประชากรสัตว์เลี้ยง สัตว์น้ำ หรือพืช กระทบผลผลิตและอาจติดต่อสู่คน
ไฟที่ลุกลามในป่าโดยไม่มีการควบคุม ก่อหมอกควันข้ามพื้นที่
ฝุ่นละอองขนาดไม่เกิน 2.5 ไมครอนเกินค่ามาตรฐานจนกระทบสุขภาพ
ไฟที่ขาดการควบคุมจนลุกลามสร้างความเสียหาย ร่างรวมไว้กับภัยสารเคมี
การรั่วไหล ระเบิด หรือเพลิงไหม้จากสารเคมี รังสี วัตถุอันตราย
อุบัติเหตุทางบก น้ำ อากาศ ที่กระทบคนจำนวนมากหรือโครงข่ายสำคัญ
การโจมตีหรือความขัดข้องของระบบสารสนเทศที่กระทบบริการสาธารณะ
การโจมตีทางอากาศด้วยอากาศยาน อาวุธนำวิถี ขีปนาวุธ และการสู้รบตามแนวชายแดน
การมุ่งทำลายทรัพย์สิน สาธารณูปโภค หรือประทุษร้ายบุคคล เพื่อสร้างความปั่นป่วนต่อความมั่นคงของรัฐ
บุคคลใช้อาวุธทำร้ายผู้อื่นโดยไม่เลือกเป้าหมาย ใช้ข้อความ Active Shooter Alert แบบเงียบ
สองระบบมาจากแผนชาติเล่มเดียวกัน แต่ตอบคำถามต่างกัน: 5 สีบอก ประชาชนควรทำอะไร ส่วน 4 ระดับบอก ใครเป็นผู้สั่งการ ตามขนาดและความซับซ้อนของเหตุ
แผนชาติใช้กรอบการจัดการความเสี่ยงจากสาธารณภัย (DRM) ครอบคลุมก่อน ระหว่าง และหลังเกิดภัย การเตือนภัยล่วงหน้าคือรอยต่อระหว่าง “เตรียมพร้อม” กับ “เผชิญเหตุ”
Prevention / Mitigation — ขจัดหรือลดผลของภัย เช่น ผังเมือง คันกั้นน้ำ อุโมงค์ระบายน้ำ
Preparedness — แผน ซ้อม ทรัพยากร การประเมินความเสี่ยง
Early Warning — ให้ข้อมูลทันเหตุการณ์แก่ผู้เสี่ยงภัยให้ลงมือได้ทัน CBS คือช่องทางหนึ่งในขั้นนี้
Response / Relief — ช่วยชีวิต อพยพ ตั้งศูนย์บัญชาการเหตุการณ์
Recovery / Reconstruction — Build Back Better และแจ้งสิ้นสุดภัย (All Clear)